by-Zaichhawna Hlawndo
University of Birmingham
Indopui II laia British Sipai tang tura Mizo tlangval thahnem tak Missionary ten an hruai thlak bak khaZofate zingah British army atang an awm leh kan hriatna hi a la rei lo hle. Kum 2007 khan Rev. Lawmsanga University of Birmingham-a PhD zir chuan afapa Tv. Lalremtluanga Ralte zirna leh hna te a ngaihtuah sak vel laiin India mite tan British army a luh dan kawng a awm tih a hmu chhuak a, tichuan tih tur tul ang angte an han bawhzui nghal a, dilna a thehluh hnuin inlanna (interview) te kal tlang zelin tihchhinna ( training) tura thlan ani a, tihchhinna pawh tha taka zovin October 7, 2007 khan Mizo tlangval British army tak tak ni tura lak hmasak ber a lo nita ani.
Chutianga Mizo thalaite tana British army atan theih tih ka hriat chuan kan nau Tv. Lalhmangaiha Varte s/o Lalhmingmawia, Aizawl, Ramhlun Venglai, Birminghama lehkha zir tura ka hruai thlak tan ka awhpui ve a, anu leh pa leh pi leh pute tuipui zawng tak a lo ni bawk a, Dilna (application) te ka theh luh sak hnuin inlanna (Interview) nei tura koh ani a, inlanna ah pawh chuan a tling ve ta mai a, tihchhinna (training) pawh tha taka zovin October 24, 2008. atang khan British army, Royal Regiment Fusilier hna chu a lo zawm ve ta ani. Pu Lalremsiama Vanchhawng, London pawhin a tupa Tv. Lalhruaisanga s/o Lalkailiana Vanchhawng, Chanmari Veng, Aizawl tan a lo tihpui ve bawk a, ani pawh engmah harsatna awm lovin March 8, 2009 khan 1st Battalion Irish Guard ah lut ve leh ta a. Tunah hian Tv. David Lalmuanpuia Ralte s/o R. Lalbiakzuala, Aizawl, Chanmari veng ami chuan Royal Regiment Fusilier a lut turin tihchhinna (training) a nei mek bawk a, a tih tluan theih chuan July 20210 ah a zovang. Tin, Royal Regiment Fusilier a tihchhinna (training) nei mai turin Pu Jimmy Lalrokima Pachuau in a tih pui Tv. Lalbiaktluanga s/o C. Dinthanga, Saron veng, Aizawl, pawh a in buaisaih mek bawk. Tin, Isaac Vanrosanga s/o P.C. Lalnunmawia, College Veng, Aizawl inlanna leh enchhinna ah a tling vek tawh a, amaherawhu tlan (running) an tih laiin a in bilh sual palh hlauh mai a, tunah hian remchang hmasa ber, amah a dam chian a a in huam hun huna physical test nei tha leh tura koh ani mek bawk.
British Army atang tur hian an tan duhna hna a zirin lehkha thiamna (education), taksa lama tlinna (physical) leh hriselna lam (medical) tehna te a hrang thluah hlawm a. British Army hna hi hna chi hrang hlawm lian Medical, Engineering, HR & Finance, Combat, Music & Ceremonial, Intelligence, IT & Communication, Logistic and Support ah te then ani a, hemi hnuaiah hian hna peng hrang hrang thlan tur 48 lai a awm a, Combat (Sipai pangai) atang tur chuan thiamna lamah bituk teh chiam a awm lova, miin ziak leh chhiar a thiam a, English (sap tawng) te a thiam that chuan engmah harsatna awm lovin ka a chhang (oral interview) chu tihve theih maia, English a tawng theih ve viau chu a ngai. Ziaka enchhinna (written test) an neihte hi harsa tak ani lem lova, in buatsaih a lo zir lawk deuh erawh chu angai. Hemi ziaka enchhinna hi Computer hmanga veka tih ani a, hei hi BARB (British Army Recruit Battery) test an ti a, subject pahnih Maths numeracy leh English literacy test ani a, HSLC emaw HSSLC zir zo tawh tan chuan a harsa lo tura ngaih ani. Hemi ziaka enchhinna neih zawh hian taksa lam tlinna (physical fitness) lam enchhinna neih leh dan turte hriattir an ni a, sawi tak ang khan tih that leh thatloh a zirin sipai hna pangai rau rauah pawh khan duh thlan theih ani.
Taksa lamah chuan san lamah sipai pangai tan chuan 148 cm (ft 4’8”) chin chunglam nih a ngai a, Royal Navy leh Royal Marines tur chuan 151.5 cm (ft 5’ vel) a sang, Kg 60 chin chunglam nih a ngai thung (Mizo tlangval pangngai chuan an tlin deuh vek awm e). Sipai pangai tur hian rih lamah bituk chiah a awm lova, amaherawhchu thau lutuk, emaw cher lutuk lo, san lam leh rih lam in mil tawk deuh an nih a ngai. Hriselna lamah hian an duh tui hle a, pian sualna nei emaw, ri hriatna thalo, mit thalo, leh natna benvawn engmah an nei tur anilo. A taka taksa lam tlinna tehna (Physical fitness practical test) ah hian thil chi hrang hrang tih a ngai a, chungte ADSC (Army Development and Selection Centre) ah a hnuaia mi ang hian neih thin ani.
(1) O.C. Briefing: Hetah hian Officer khan Sipai tan duh chhan te a zawt a, tin sipai lak nana an tih tur tlangpui te hrilhin a fuih bawk. (2) Medical Test- Doctorin hriselna tehna chikim hmangin taksa bung hrang hrangte a enfiah. (3) Technical Selection Test- Hei hi chu sipai a bikin Engineering lama tang turte tih tur ani. (4) Ice- Breaker Test- Hei hi interview dangte hmaah zawhna chhan ani a, zawhna ziak sa chhan tur kha an pe a, chu chu interview hote (mipuite) hmaah khan a chhanna sawi tur ani. (5) Physical Selection Test- Hei hi taksa chunglam pang (upper body) chak leh chakloh enna ani a, dan tlangpuiin thil chi hrang pali – pull up, weight lifting, back power leh dead lift (55kg) tih a ngai. (6) Physical Fitness (PT) Test- Hetah hian exercise chi hrang 20 vel pull up, push ups, sits up, running etc... te an tih tir. (7) Meet the troops –Sipaia tang duhte hian tihchhinna (training) lo nei tawhte hnenah zawhna an zawh theihna hun an hawng a, chutah chuan phase one training lo nei tawhte kawmna, duh duh zawhna hun an hawn sak thin. (8) Military Lession- Hetah hian grenade chanchin kimchang (minute 45 vel ) a lemte nen an zir tir a, hei hi pen leh lehkhapuan nena lo ziah tur ani.
Heng a chunga kan ziah lante tih zawh hnu hian a ni hnihna ah chuan hetiang hian interview neih leh ani . (1) Ziaka enna (Written Test)- a ni khatna military lession an pek atang khan zawhna an siam a, chu chu chhan tur a ni. (2) Tlan (running) – Tlanah hian Kilometre 2.4 tlan tur ani a, minute 12 chhunga a thlen ngei ngei tur ani. A bikin infantry sipai tur tan chuan minute 10 aia tlai lovah thlen a ngai thung. (3)Sipai hna thiamna leh a huhova hnathawh enna(Military skills & Team task test)- Hetah hian grenade vawm dan te, a huhova hnathawh dante an en chhin a, mi 5 vel group khatah an awm tlangpui, entir nan- leilawn dawh, in lem sak leh a huhova hnathawh tur kha an tuk a, chu chu an zawh hma dan a zirte, an thawhho that thiam dan leh mi mal tinte thawh that leh thaloh dante en ani. (4) ADSO (Army Development Selection Officer) hma a in lanna: Enchhinna tur zawng zawngte tih zawh anih hnuhah hian ADSO hma ah in lan leh tur ani a, ani hian an tlin leh tlinloh a lo hrilh a, a tlingte chu Certificate pawh a hlan nghal thin.
Enchhinna a tlingte hi tihchhinna neih tir nghal mai an ni kher lova, remchan dan azirin tihchhinna hun an siam sak a, tihchhinna neih hun chhung hi thla ruk ani . Tihchhinna hi chi hnih phase I leh phase II ah then ani a. Phase I ah chuan basic soldiering skill an ti a, chutah chuan parade, map reading, signalling, weapon handling, filled craft, nuclear, biological, chemical, personal protection skills leh physical fitness te an tih tir a. Phase II ah chuan kar sawmpali (14 weeks) chhungin special to Arm an tih mai, an mahni luhna bik tur theuhte a an tihtur leh hriattur bikte zirtirna hun an hmanpui. Heng zawng zawng te harsatna awm lova an tih tluan theih chuan British army ah lak luh theih an ni tawh a, an mahni lawmluhna Passing Out Parade an huaihawt a, chumi zawh chuan an kalna lam tur turah an kal tawh thin.
Tihchhinna te hi a hau tak em avangin mi engemaw zah tihchhinna ti chhuak zolo an awm thin. Tihchhinna lo nei tawh leh nei mektena hautak an tithe zinga pahnih chiah han tarlang ila – 1. Bayonet training- Thlasik lai zing dar 4 muttui lai takin tui vawtin an mutna an leihhuh vek a, huh vek chung chuan chawngheiin mel 5 an kal tir a, chutah chirhdiak an dai tir hrep hnuah vur tui awm chen vela thukah rei tawk an kal tir leh a, chauh hnep hnuah khelmual (field) ah au chungin indo lai lem an chan tir a, chau leh pai tuang tuangin an tlan tir a, khelmual tawpa milem an dah kha chemzum (bayonet) in an va vit thin. Tin, thlasik laia tihchhinna neite chuan vawi engemaw zah ramhnuaia chawei mumal lova vur khuh luk, khawvawt hnuaia din tlaivar pawh hau tak an ti hle.
British army hna dil tur hian India mi, United Kingdom a awm, mipa emaw hmeichhia kum 16 chin chunglam tan dil theih ani a. Diltute chu an passport kum 4 tal la nung (valid) leh an visa thla 4 ½ tal la nung (valid) ani tur ani. Tin, tun hnai mai khan British army hna dil dan ka zir chianna atangin United Kingdom a awm kherlovin, Mizoram atang pawhin a dil mai theih tih ka hmu a, amaherawhchu chutianga dil turte chuan United Kingdom ah chhungte emaw hmel hriat British khua leh tui nihna (British citizenship) nei, dilna lo hriatpuitu leh sipaia in lanna (interview) huna lo hriatpuitu a tul huna tanpuitu emaw thlengtu kha neih a ngai thung. Dilna kha Mizoram atangin online in emaw dak (postal service)-a thawn hnu (thla 2/3) chhung velah interview tura tlin leh tlin loh an rawn hriattir anga, chumi hnu-ah ataka U.K a inlanna nei turin Visa dil theihna lehkha an rawn thawn dawn ani. Dilna lehkha hlawm (form) hi http://www.army.mod.uk/ ah online in emaw print chhuahin emaw tih mai theih ani. Tin, hemi website atang hian tuna kan ziah bakte pawh hrechiang duh tan chuan a zirchian theih ang.
Mizo thalaite tan British army tan chu enge a thatna kan ti maithei a, tin, India mite tan chuan India sipaia tan mai awm te pawh kan ti ngei ang. Tin, thenkhat chuan British army a tante chu hnam phatsanna alawm te pawh kan ti ngei ang. Kan thlir dan leh ngaihtuah dan a zirin a dik theih dan a awm vek mai, amaherawhchu British army atangte kha India hmelma ah an in siam emaw, India an phatsan tihna ani lova, tin sipai hnate hi raldo hna an ni vek kher lo. Tin, India sipaia tang duh zawng zawngte tan vek theih ani lova, British army emaw ram dang sipai a tan duh zawng zawng pawh a tan vek theih heklo. Tin, British army tan hi sipai dangte aia a that bikna emaw thatlohna pawh kei chuan sawi tur ka hre hran lem lova, atang duhte tan tan dan kawngte kan hriat duh takin tih thu ah, a tang tawhte tan dan leh la tan theih zel dan ka hriat ang angte ka han thai lang ve mai ani. British army a tangte hi Kum 4 ½ tal tan angai a, chumi hnu a la tan chhunzawm duh chuan kum 12 tal tan leh a ngai a, hemi hnuah hi chuan duh hun hunah chawlh theih ani tawh. Lehkha zir tuimi leh hmasawn zel duhte tan chuan British army tan lai emaw ban hnuah pawh United Kingdom a University emaw College in zirna kawng a hawn ang zawng zawng, mi malin an zirtheih tur chi ang chu man chawi lovin a zir chhunzawm theih bawk.
British army a tangte hi tiam chin awmlova United Kingdom a awm theihna (indefinite stay permit) an pe nghal vek thin. British army te hi tihchhinna an neih lai atangin hlawh emaw lawmman an siam sak nghal a. Dan tlangpuiin sipai pangai tura tihchhinna nei laite chu an ei leh in bakah hlawh £800 (Rs.60,000) vel an pe a. An tihchhinna an zawh theih a sipai panngaia an tan hnu hian an ei in te te paih vek hnuin £ 1,000/- ( Rs.75,000) vel an hlawh a, ram pawna an kal erawh chuan £1,500/- (Rs.105,000) vel an hlawh thung. Sipai-ah chuan ei leh in bakah chenna turte a thlawn vek anih avangin an hlawh hi rilru nei deuh leh in ren thiam deuh tan chuan a khawl theih viau an ti.
Khawvel thang zelah Zofate’n khawvel eng kan lo hmu chhove zel a, khawvel ram hrang hrangah awm hmun khuar, sumdawng, lehkha zir, nupui pasal nei leh hna thawk te-a kan in zar pharh ve zelna ah hian Mizo kan nihna leh Kristian kan nihna te, kan pi leh pute zo nun zemawi “tlawmngaihna” te kha keng kawh zel ila, keimahni mimal theuh hmasawnna mai bakah kan thian, chhung leh khat leh kan ram kan hnam tan “malsawmna” ni zel thei turin theihtawpin i bei tlang zel ang u.
